Δευτέρα 20 Αυγούστου 2018

Ο Μπετόβεν Συνέθετε με την Καρδιά του


Ο Μπετόβεν συνέθετε, κυριολεκτικώς, με την καρδιά του Μελέτη σε διάσημα έργα του αποκάλυψε ότι εμφανίζουν αρρυθμίες οι οποίες οφείλονταν – πιθανότατα- στις καρδιακές αρρυθμίες του. Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν συνέθετε πραγματικά με την καρδιά...
Ο Μπετόβεν Συνέθετε με την Καρδιά του
Ο Μπετόβεν συνέθετε, κυριολεκτικώς, με την καρδιά του
Μελέτη σε διάσημα έργα του αποκάλυψε ότι εμφανίζουν αρρυθμίες οι οποίες οφείλονταν – πιθανότατα- στις καρδιακές αρρυθμίες του. Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν συνέθετε πραγματικά με την καρδιά του, σύμφωνα με μελέτη που δείχνει ότι οι καρδιακές αρρυθμίες από τις οποίες έπασχε όρισαν σε μεγάλο βαθμό το αριστουργηματικό έργο του.
Τα εντυπωσιακά κρεσέντο που χαρακτηρίζουν πολλά από τα έργα του μεγάλου συνθέτη αποτελούν «τέκνο» ενός καρδιολογικού προβλήματος που τον ταλαιπωρούσε, αναφέρουν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Οι επιστήμονες επισημαίνουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Perspectives in Biology and Medicine» ότι σημαντικά αποσπάσματα των συνθέσεων του Μπετόβεν ταιριάζουν με την καρδιακή αρρυθμία από την οποία έπασχε. Στην ερευνητική ομάδα που κατέληξε στο εντυπωσιακό συμπέρασμα περιλαμβάνεται καρδιολόγος, ιστορικός της ιατρικής καθώς και μουσικολόγος.
Οι ειδικοί ανέλυσαν ορισμένες από τις συνθέσεις του Μπετόβεν αναζητώντας στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη καρδιοπάθειας – κάτι το οποίο ορισμένοι υποπτεύονταν. Οπως είδαν, ο ρυθμός σε ορισμένα σημεία γνωστών μουσικών έργων του συνθέτη αντανακλά τις καρδιακές αρρυθμίες του. «Η μουσική του ήταν τόσο μεταφορικώς όσο και κυριολεκτικώς, βγαλμένη από την καρδιά του» ανέφερε ο Τζόελ Χογουέλ από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν και πρόσθεσε: «Οταν η καρδιά χτυπά μη φυσιολογικά εξαιτίας καρδιοπάθειας αυτό συμβαίνει σε ορισμένα προβλέψιμα μοτίβα. Πιστεύουμε ότι ακούμε ορισμένα από αυτά τα ίδια μοτίβα στη μουσική του Μπετόβεν. Η συνέργεια μεταξύ μυαλού και σώματος δομεί το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Αυτό είναι ιδιαιτέρως εμφανές στον κόσμο της τέχνης και της μουσικής ο οποίος αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις εσώτερες εμπειρίες ενός ανθρώπου».
Τα μουσικά, άρρυθμα παραδείγματα
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε τα ρυθμικά μοτίβα διαφορετικών συνθέσεων του Μπετόβεν. Ανακάλυψε αναπάντεχες αλλαγές στο τέμπο και στις κλίμακες οι οποίες ταιριάζουν με τα ασύμμετρα μοτίβα στη λειτουργία της καρδιάς – όταν λόγω αρρυθμίας η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα ή πιο αργά ή και ακανόνιστα. Πάρτε για παράδειγμα την «Cavatina» του Κουαρτέτου Εγχόρδων σε σι-ύφεση μείζονα Opus 130, ενός ρυθμικά φορτισμένου κομματιού, για το οποίο ο ίδιος ο Μπετόβεν έλεγε πάντα ότι τον κάνει να δακρύζει.

Κυριακή 19 Αυγούστου 2018

«Ένας άνθρωπος μπορεί πραγματικά να κάνει αυτό που επιθυμεί, αλλά δε μπορεί να επιθυμήσει ό, τι θέλει». – Άρθουρ Σοπενχάουερ



avt_arthur-schopenhauer_5239Ο Γερμανός φιλόσοφος γεννήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου του 1788 στη γερμανική τότε πόλη Ντάντσιχ. Πρόκειται για τη σημερινή πολωνική πόλη Γντανσκ. Το έργο που τον έκανε ευρύτερα γνωστό είναι Ο Κόσμος Ως Παράσταση Και Ως Βούληση. Πάτησε πάνω στον υπερβατολογικό ιδεαλισμό του Εμμανουήλ Καντ, αλλά δεν έμεινε εκεί. Ανέπτυξε ένα δικό του αθεϊστικό φιλοσοφικό σύστημα, που όμως δεν απέρριπτε το μεταφυσικό και βασιζόταν πάνω στο φιλοσοφικό πεσιμισμό. Απέρριπτε δε ολοκληρωτικά τις φιλοσοφίες του γερμανικού ιδεαλισμού της εποχής του. Η προσφορά του στην αισθητική, την ηθική και την ψυχολογία θα επηρεάσουν πολλούς μεταγενέστερους διανοητές, μεταξύ των οποίων μπορεί να εντοπίσει κανείς το Νίτσε, το Βάγκνερ, τον Τολστόι, το Φρόιντ, τον Αϊνστάιν και άλλους.
Γόνος πλούσιων αριστοκρατικών οικογενειών. Όταν το Ντάντσιχ ενσωματώθηκε στην Πρωσία το 1793, ο πατέρας του μετακόμισε στο Αμβούργο. Το 1799, ο μικρός Άρθουρ θα αρχίσει να παίζει φλάουτο. Το 1805, θα χάσει τον πατέρα του, σύμφωνα με αρκετές ενδείξεις από αυτοκτονία. Θα εργαστεί έκτοτε επί δύο χρόνια ως έμπορος στη θέση του νεκρού πατέρα του, κάτι όμως που θα αποτελεί γι’ αυτόν καθαρή αγγαρεία. Η μητέρα του και η αδερφή του έκτοτε θα μετακομίσουν στη Βαϊμάρη, σπουδαίο κέντρο της γερμανικής λογοτεχνίας, ενώ ο ίδιος θα σπουδάσει στο γυμνάσιο του Γκόθα, το οποίο θα εγκαταλείψει μετά τη γελοιοποίηση ενός καθηγητή.
avt_arthur-schopenhauer_273Η μητέρα του Γιοχάννα είχε ανοίξει ήδη το περίφημο salon της, γεγονός που θα κάνει τον Άρθουρ να νιώσει αποστροφή λόγω του πρόσφατου θανάτου του πατέρα του. Το 1809, θα φύγει για το πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, όπου θα αφιερωθεί στη μελέτη του Πλάτωνα και του Καντ. Οι σχέσεις με τη μητέρα του παρέμειναν πολύ τεταμένες. Αποδοκίμαζε συνέχεια κάθε έργο του λέγοντας ότι δεν πρόκειται να εκδώσει τίποτα. Το 1814, ο Σοπενχάουερ θα ξεκινήσει το έργο του Ο Κόσμος Ως Παράσταση Και Ως Βούληση, το οποίο θα ολοκληρωθεί το 1818 και θα εκδοθεί το Δεκέμβριο του ίδιου έτους από τον εκδοτικό οίκο Brockhaus. Το 1819, στη Δρέσδη θα γίνει πατέρας. Μια υπηρέτρια θα του χαρίσει μια κόρη, η οποία θα πεθάνει την ίδια χρονιά. Το 1820, γίνεται λέκτορας στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Αποκαλούσε το φιλόσοφο Χέγκελ «αδέξιο τσαρλατάνο», όμως οι φοιτητές προτίμησαν να παρευρίσκονται στα μαθήματα του αντιπάλου του. Γι’ αυτό το λόγο παράτησε την εργασία του στο πανεπιστήμιο. Το 1821, θα ερωτευτεί μια δεκαεννιάχρονη τραγουδίστρια της όπερας, την Καρολίν Ρίχτερ, με την οποία θα συνάψει ερωτική σχέση για πολλά χρόνια, χωρίς όμως να την παντρευτεί. Όταν ήταν σαραντατριών ετών εξεδήλωσε ενδιαφέρον για την δεκαεπτάχρονη Φλόρα Βάις, η οποία όμως θα τον απορρίψει. Το 1831, θα ξεσπάσει στο Βερολίνο επιδημία χολέρας και ο Άρθουρ θα εγκαταλείψει την πόλη. Το 1833, θα εγκατασταθεί μόνιμα στην Φρανκφούρτη για τα επόμενα 27 χρόνια της ζωής του, ολομόναχος, με μόνη συντροφιά τους δύο σκύλους του. Ενώ είχε γερή κράση, το 1860 η υγεία του άρχισε να κλονίζεται. Θα πεθάνει στις 21 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους στον καναπέ του από οξεία πνευμονική ανεπάρκεια, στην ηλικία των 72 ετών.
avt_arthur-schopenhauer_9715Πριν από το Σοπενχάουερ ο Χέγκελ είχε διαδώσει την ιδέα του Zeitgeist, δηλαδή ότι κάθε κοινωνία έχει μια συλλογική συνείδηση που καθορίζει τις πράξεις των μελών της. Έκανε κριτική τόσο στο Χέγκελ όσο και στον Καντ, καταδικάζοντας το λογικό οπτιμισμό τους, ότι η ατομική ηθική μπορεί να καθοριστεί από την κοινωνία και τη λογική. Αντίθετα, πίστευε ότι οι άνθρωποι τροφοδοτούνται μόνο από τις βασικές τους επιθυμίες, αυτό που ονόμαζε Wille zum Leben, δηλαδή θέληση για ζωή. Γι’ αυτόν η ανθρώπινη επιθυμία ήταν μάταιη, παράλογη, χωρίς κατεύθυνση και ως συνέπεια το ίδιο ίσχυε και για κάθε ανθρώπινη πράξη στον κόσμο. Για το Σοπενχάουερ η βούληση είναι μια μεταφυσική δύναμη που ελέγχει όχι μόνο τις πράξεις των ατόμων, αλλά και όλα τα φυσικά φαινόμενα. Η βούληση μπορεί να καταπολεμηθεί μόνο με ασκητισμό και αγνότητα.
Ασχολήθηκε ακόμη με την αισθητική, τα μαθηματικά και τις τέχνες, καθώς και με τα έθιμα. Μάλιστα, μίλησε για την τιμωρία λέγοντας ότι αφορά το μέλλον και όχι το παρελθόν και αυτό τη διαφοροποιεί από την εκδίκηση. Θεωρούσε τις απόψεις του μη συμβατές με το θεϊσμό και αναφερόμενος στο Θεό, δήλωσε πως αν υπήρχε θα ήταν κακός. Σχετικά με την ψυχολογία, αναφερόταν στην τεράστια δύναμη που έχει το σεξ στη ζωή μας ως επιθυμία, σε αντίθεση με τους περισσότερους φιλοσόφους ως τότε που το υποτίμησαν.
avt_arthur-schopenhauer_4334_coverΣε πολιτικό επίπεδο ο Σοπενχάουερ μιλούσε για την αναγκαιότητα του κράτους στο να ελέγχει τις καταστροφικές τάσεις που είναι έμφυτες στο είδος μας. Ωστόσο, πίστευε ότι το κράτος πρέπει να αφήνει ελεύθερο τον άνθρωπο να εργάζεται για τη δική του σωτηρία. Η δήλωσή του ότι προτιμά ένα λιοντάρι να τον κυβερνά από ό, τι ένας από τους υπόλοιπους αρουραίους οδήγησε κάποιους στο να τον χαρακτηρίσουν μοναρχικό. Ο Σοπενχάουερ, όπως και πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι της εποχής του, πίστευαν στην ανωτερότητα των Ευρωπαίων, τους οποίους θεωρούσε ότι είναι περισσότερο δημιουργικοί σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους. Θεωρούσε, ωστόσο, ότι οι Ινδοί και οι Αιγύπτιοι ανήκαν στο ίδιο επίπεδο. Παρά τις απόψεις του αυτές, διαφωνούσε με τη διαφορετική μεταχείριση των ανθρώπων, ήταν κατά της δουλείας και υποστήριξε το κίνημα για την κατάργησή της στις ΗΠΑ. Διακατεχόταν, όμως, από ένα μεταφυσικό και πολιτικό αντισημιτισμό. Θεωρούσε τις γυναίκες κατώτερες και ήταν οπαδός της ανδρικής πολυγαμίας. Υπήρξε ένας πρώιμος ευγονιστής, πιστεύοντας ότι ακόμα και τα πνευματικά προτερήματα κληρονομούνται, αλλά έκανε λόγο για καλή μεταχείριση των ζώων. Στο θέμα της ομοφυλοφιλίας ήταν περισσότερο δεκτικός από πολλούς σύγχρονούς του, οι οποίοι τον κατηγόρησαν ότι στηρίζει την παιδεραστία, βασιζόμενοι σε ασαφείς δηλώσεις του.
Πολλοί όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ, τον κατηγόρησαν ως μη ειλικρινές άτομο, εξαιτίας της ακριβής και άσωτης ζωής του που ερχόταν σε σύγκρουση με τη διδασκαλία του που μιλούσε για ασκητισμό. Άλλοι πάλι, όπως ο Μπράιαν Ματζί, χαρακτήριζαν τις κριτικές εναντίον του ως απόλυτα ρηχές. Ο Λέων Τολστόι, αν και χριστιανός, υιοθέτησε πολλές από τις ιδέες του πάνω στον ασκητισμό και την εγκράτεια.

Η ΚΑΝΤΙΑΝΗ ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΟΠΕΝΑΟΥΕΡ




Εάν αποπειραθούμε να παρουσιάσουμε στην φαντασία μας έναν άνθρωπο, ο νους του οποίου έχει καταληφθεί από ένα δαιμονικό "απόλυτο δέον" μέσα από το οποίο μιλά για κατηγορικές προσταγές που απαιτούν τον διαρκή έλεγχο των πράξεών του, αντίθετα προς τις κλίσεις και τις επιθυμίες του, δεν λαμβάνουμε προφανώς καμία ορθή εικόνα της ανθρώπινης φύσης ή των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό της, αλλά απεναντίας αναγνωρίζουμε ένα τεχνητό υποκατάστατο της θεολογικής ηθικής, σε μία σχέση που απεικονίζεται εύγλωττα με την σύγκριση ενός ξύλινου με ένα φυσικό πόδι.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η ηθική του Καντ, όπως όλες οι προηγούμενες απόπειρες, στερείται μίας ορισμένης θεμελίωσης. Είναι κατά κύριο λόγο, όπως έχει καταδειχθεί στην εξέταση της κατηγορικής προσταγής, απλώς και μόνο μία αναστροφή της θεολογικής ηθικής και μία μεταμφίεσή της με πολύ αφηρημένους τύπους που ανακαλύπτονται έμμονα ως προεμπειρικοί. Η μασκαρεμένη θεολογική ηθική αποκαλύπτεται με έσχατο τρόπο στο δόγμα του "ύψιστου αγαθού", στα "αιτήματα" του καθαρού Λόγου και εν τέλει στην ηθική θεολογία.

«Μεταφυσική της ζωής και του έρωτα» του Άρθουρ Σοπενάουερ,




Ο Γερμανός φιλόσοφος Άρθουρ Σοπενάουερ (1788-1860) συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους διανοητές του 19ου αιώνα. Πρώτος αυτός μίλησε για την οδύνη της ύπαρξης και προσπάθησε να καταδείξει την απουσία νοήματος στη ζωή, διακρίνοντας ωστόσο κάποια διέξοδο στην τέχνη, στη συμπόνια, στον διαλογισμό και στον ασκητισμό.  Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει τέσσερα θεμελιώδη δοκίμιά του: «Μεταφυσική της ερωτικής σχέσης», «Η μηδαμινότητα και η δυστυχία της ζωής», «Η πρακτική χρήση της λογικής και ο στωικισμός» και «Η θεωρία του γέλιου».

Στο πρώτο και εκτενέστερο, «Μεταφυσική της ερωτικής σχέσης», ο Σοπενάουερ διερευνά τι είναι αυτό που προκαλεί το ερωτικό πάθος στον άνθρωπο, τι είναι αυτή η τρέλα που κυριεύει τους ερωτευμένους και για ποιον λόγο εμφανίζεται στην ανθρώπινη ζωή. Επιλέγει, μάλιστα, και την κατάλληλη ποιητική εισαγωγή για το κείμενό του: «Σοφοί μου, εσείς οι τόσο μορφωμένοι / Που ‘χετε μελετήσει και ξέρετε πολλά / πώς, πού και πότε είναι ζευγαρωμένοι / γιατί αγαπιούνται και δίνουνε φιλιά; / Σοφοί μου, εσείς οι τόσο μορφωμένοι / το σκέφτομαι και άκρη να βρω δεν μπορώ. / Πώς, πού και πότε αυτό συμβαίνει / πέστε μου, γιατί το έπαθα κι εγώ;» (Bürger, Schön Suschen) Ο Σοπενάουερ, λοιπόν, υποστηρίζει ότι το ερωτικό πάθος είναι μια «τρέλα» την οποία προκαλεί στα μεμονωμένα άτομα το γένος, με στόχο ν’ αποκτήσουν απογόνους για να διαιωνιστεί το είδος. Οι ερωτευμένοι φαντάζονται ότι ενεργούν αποβλέποντας στην κατάκτηση της προσωπικής τους ευτυχίας, όμως εντέλει αποδεικνύονται όργανα των σκοπών του γένους: «Αυτό λοιπόν που οδηγεί τον άνθρωπο […] είναι πραγματικά ένα ένστικτο, το οποίο είναι προσανατολισμένο στο καλύτερο για το γένος, ενώ ο ίδιος ο άνθρωπος φαντάζεται πως αναζητά την ιδιαίτερη δική του απόλαυση» (σελ.33). Ο Γερμανός φιλόσοφος διανθίζει το κείμενό του με παραπομπές για την παραφορά του έρωτα από τον Ευριπίδη, τον Γκαίτε, τον Σαίξπηρ κ.ά. «Σύμφωνα με αυτά, και η απώλεια της αγαπημένης, εξαιτίας ενός άλλου ή ενός θανάτου, είναι γι’ αυτόν που αγαπά παθιασμένα πόνος που ξεπερνάει κάθε άλλον· γιατί είναι υπερβατικού είδους, που δεν τον βρίσκει μόνο ως άτομο, παρά τον αγγίζει στην αιώνια ουσία του, στη ζωή του γένους» (σελ.55).  

ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ ΑΡΘΟΥΡ Συγγραφέας



ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ ΑΡΘΟΥΡ
Ο Άρθουρ Σοπενάουερ ή Σοπενχάουερ ήταν Γερμανός φιλόσοφος γνωστός για τον αθεϊστικό πεσιμισμό του και την φιλοσοφική του διαύγεια. Στην ηλικία των 25, δημοσίευσε την διδακτορική του διατριβή με τίτλο "Η τετραπλή ρίζα του επαρκούς λόγου", η οποία εξέταζε αν η αιτιατότητα καθαυτή μπορεί να προσκομίσει απαντήσεις για τον κόσμο μας. Το σημαντικότερο έργο του Σοπενάουερ, "Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση", τόνιζε το ρόλο του κύριου κινήτρου δράσης των ανθρώπων, το οποίο ο Σοπενάουερ ονόμαζε Βούληση. Η ανάλυση της Βούλησης οδήγησε τον Σοπενάουερ στο συμπέρασμα ότι οι συναισθηματικές, σωματικές και σεξουαλικές επιθυμίες δεν μπορούν ποτέ να εκπληρωθούν ολοκληρωτικά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Σοπενάουερ να κατατείνει προς ένα τρόπο ζωής που απέρριπτε τις ανθρώπινες επιθυμίες, παρόμοιο με αυτόν που διδάσκουν ο Βουδισμός και οι Βέδες. Η μεταφυσική ανάλυση της Βούλησης από μέρους του Σοπενάουερ, η άποψή του πάνω στο κίνητρο και την επιθυμία, και ο αφοριστικός τρόπος γραφής του επηρέασαν πολλούς γνωστούς ανθρώπους του πνεύματος όπως ο Φρειδερίκος Νίτσε, ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Σίγκμουντ Φρόυντ, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες και άλλοι.

Ludwig van Beethoven Το πλύσιμο και το μπάνιο ήταν μεταξύ των πιο πιεστικών αναγκών της ζωής του Beethoven


Ο Beethoven ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες στον κόσμο, αλλά η διαδικασία συγγραφής μουσικής ήταν λίγο ασυνήθιστη. Την ώρα που έγραφε τις περίφημες συμφωνίες του, ο Beethoven τις περισσότερες φορές έκανε μπάνιο. Το πλύσιμο και το μπάνιο ήταν μεταξύ των πιο πιεστικών αναγκών της ζωής του Beethoven. Αν δεν ντυνόταν για να βγει έξω τις πρωινές ώρες, καθόταν μισοντυμένος μπροστά στον νιπτήρα και έχυνε κανάτες με νερό στα χέρια του, ανεβοκατεβάζοντας με τη φωνή του τις κλίμακες. Κατόπιν έκοβε βόλτες με βλέμμα απλανές μέσα στο δωμάτιο, σημείωνε κάτι στο χαρτί, και επέστρεφε μετά στο ρίξιμο του νερού και το βροντόφωνο τραγούδι.

Beethoven, μια συμβολή στη φιλοσοφία της μουσικής

Παρά τον μονολεκτικό της τίτλο, η μικρή αυτή πραγματεία, που ολοκληρώθηκε από τον Wagner (1813-1883) τον Σεπτέμβριο του 1870 με αφορμή την εκατοστή επέτειο από τη γέννηση του Beethoven, δεν είναι μόνο για τον μεγάλο αυτό συνθέτη. Είναι εξίσου για τον Schopenhauer και τη μεταφυσική της βούλησης, της μουσικής, των ονείρων και της θέασης φαντασμάτων· είναι για το θέατρο, τον Shakespeare, τον Goethe και τον Schiller· είναι για την όπερα, τη μόδα, την κοινή γνώμη, τη μοντέρνα κουλτούρα με άλλα λόγια· είναι για τον εθνικό πολιτισμό των Γερμανών και των Γάλλων, στο σκηνικό της μεταξύ τους εμπόλεμης σύρραξης και στο πλαίσιο της επικείμενης πολιτικής ολοκλήρωσης του γερμανικού έθνους· είναι για την Τέχνη στην αντίθεσή της με το καλλιτεχνικό εμπόρευμα· είναι όμως, κατά βάθος και πρωτίστως, για τον ίδιο τον Wagner και τη φιλοσοφική υπεράσπιση του μουσικού δράματος.
Πρόκειται για το πιο σημαντικό θεωρητικό γραπτό του Wagner μετά το «Όπερα και δράμα” και συμπυκνώνει τις φιλοσοφικές και αισθητικές απόψεις του μεγάλου μουσουργού στην ύστερη περίοδο του έργου και του βίου του. Η πρώτη αυτή ελληνική μετάφραση γίνεται με αφορμή την επέτειο των διακοσίων χρόνων από τη γέννησή του. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
Περιεχόμενα
Προλογικό σημείωμα
Εισαγωγή του επιμελητή: Ο Beethoven και η γέννηση του βαγκνερικού δράματος από το πνεύμα της συμφωνικής μουσικής
Richard Wagner, Beethoven