ΙΩΝΑΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (1878 - 1920)
Πρόλογος
Το
τέλος του Α' παγκοσμίου πολέμου βρίσκει τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τους
φιλελεύθερους, αδιαμφισβήτητους κυρίαρχους στην εσωτερική πολιτική
σκηνή της Ελλάδος. Τα βασικότερα εργαλεία για την επικράτηση αυτή μετά
το 1917, ήταν η εξορία του Βασιλιά Κωνσταντίνου, η επιβολή στρατιωτικού
νόμου, η εκκαθάριση των δημοσίων υπηρεσιών από τους αντιβενιζελικούς, η
αναγκαστική αποστρατεία όλων των αντιφρονούντων Βασιλοφρόνων
αξιωματικών, η εξορία των είκοσι σημαντικότερων πολιτικών προσωπικοτήτων
των αντιβενιζελικών καθώς και η απόλυση του αντιβενιζελικού
Αρχιεπισκόπου.
Μια σειρά από τουφεκισμούς οπλιτών που αντιδρούσαν στην Βενιζελική
επιστράτευση (λ.χ. στα "Λαμιακά") ολοκλήρωσαν το σκηνικό του
αυταρχισμού. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε αυτή την τριετία (1917-1920) που
διήρκεσε η καταστολή αυτή, βρισκόταν, ως επί το πλείστον, στο εξωτερικό
ασκώντας μια επιθετική εξωτερική πολιτική με διαδοχικούς σταθμούς την
σύμπραξη της Ελλάδος στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στην νικηφόρα παράταξη της
Αντάντ.
Την συμμετοχή στην εκστρατεία της Μεσημβρινής Ρωσίας (κατά των
κομμουνιστών) προς υπεράσπιση Γαλλικών και Βρετανικών οικονομικών
συμφερόντων, την υποβολή σειράς υπομνημάτων με τις Ελληνικές
διεκδικήσεις στην Συνδιάσκεψη για την Ειρήνη των νικητών του Μεγάλου
πολέμου, την απόβαση του Ελληνικού στρατού στην Σμύρνη και τελικά τον
διπλωματικό θρίαμβο της συνθήκης των Σεβρών που, θεωρητικά τουλάχιστον
(ο Κεμάλ και οι Τούρκοι εθνικιστές δεν ανγνώριζαν την Συνθήκη),
εξασφάλιζε την πραγμάτωση της Ελληνικής Μεγάλης Ιδέας.
Η Απόπειρα Δολοφονίας κατά του Βενιζέλου
Όταν η Γερμανία υπέγραψε ανακωχή, συνήλθε στο Παρίσι η συνδιάσκεψη της
ειρήνης, όπου ο Βενιζέλος παρέστη ως αντιπρόσωπος της Ελλάδας και
πρόβαλε τις αξιώσεις της χώρας μας, οι οποίες έγιναν στο σύνολό τους
δεκτές με τις συνθήκες του Νεϊγύ (27 Νοεμβρίου 1919) και των Σεβρών (10
Αυγούστου 1920). Ως αποτέλεσμα αυτών των συνθηκών η Ελλάδα προσάρτησε
(προσωρινά) την Ανατολική Θράκη και την Σμύρνη.
Όντας στη Γαλλία, ο Βενιζέλος εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας. Ενώ
επρόκειτο να γυρίσει στην Ελλάδα, έγινε δολοφονική απόπειρα εναντίον του
στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λυόν, στο Παρίσι από δύο απότακτους
Έλληνες αξιωματικούς. Αφού θεραπεύτηκε από τα τραύματά του, γύρισε τον
Σεπτέμβριο στην Αθήνα.
Οι βασικοί όροι της συνθήκης ήταν: η Οθωμανική Αυτοκρατορία παρέδιδε την
κυριαρχία της Μεσοποταμίας (Ιράκ), της Παλαιστίνης και της
Υπεριορδανίας στην Βρετανία ως προτεκτοράτα της Κοινωνίας των Εθνών, την
Συρία και τον Λίβανο στην Γαλλία επίσης ως προτεκτοράτα. Η Χετζάζ
(μέρος της σημερινής Σαουδικής Αραβίας) το Κουρδιστάν και η Αρμενία θα
γίνονταν ανεξάρτητα κράτη.
Η Βόρεια Ήπειρος ενσωματωνόταν στο ιδρυόμενο Αλβανικό κράτος, ουσιαστικά
προτεκτοράτο της Ιταλίας. Τα Δωδεκάνησα παραδόθηκαν στην Ιταλία η οποία
συμφώνησε να τα δώσει εκτός από την Ρόδο και το Καστελλόριζο στην
Ελλάδα, και αν η Βρετανία έδινε την Κύπρο στην Ελλάδα, τότε (μετά από
δημοψήφισμα) θα έδιναν κι αυτά τα νησιά (η συμφωνία ακυρώθηκε από την
Ιταλία το 1922).
Στην Ελλάδα παραχωρούνταν τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος, και η Θράκη από
την οποία η Βουλγαρία παραιτούνταν οριστικά από κάθε δικαίωμά της σε
αυτή. Η περιοχή της Σμύρνης έμενε υπό την ονομαστική επικυριαρχία του
Σουλτάνου αλλά θα διοικούνταν από Έλληνα Αρμοστή ως εντολοδόχο των
Συμμάχων, και θα μπορούσε να προσαρτήθει στην Ελλάδα μετά από πέντε
χρόνια με δημοψήφισμα.
Ενώ ο Βενιζέλος βρισκόταν στο σιδηροδρομικό σταθμό Λυών των Παρισίων για
να επιβιβασθεί στο Οριάν Εξπρές, εκεί, την ώρα της επιβίβασης, δυο
απότακτοι αντιβενιζελικοί αξιωματικοί - ο υπολοχαγός μηχανικού Γεώργιος
Κυριάκης και ο υποπλοίαρχος Απόστολος Τσερέπης, αποπειράθηκαν να
δολοφονήσουν τον Έλληνα Πρωθυπουργό, πυροβολώντας με τα περίστροφα τους
από κοντινή απόσταση.
Έριξαν πάνω από 10 σφαίρες συνολικά, με τον Βενιζέλο να τραυματίζεται
ελαφρά στον αριστερό ώμο και χέρι. Η αποτυχία τους ήταν αποτέλεσμα της
ψύχραιμης αντίδρασης του Έλληνα πρωθυπουργού που όταν ένιωσε τον κίνδυνο
άρχισε να τρέχει δεξιά - αριστερά, σε συνδυασμό προς την τυχαία πτώση
του πίσω από αποσκευές και την ανεξήγητη αστοχία, σχεδόν εξ' επαφής, των
υποψήφιων δολοφόνων.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος νοσηλεύτηκε για μια μέρα σε Γαλλικό νοσοκομείο
και όταν ανάρρωσε , παρέστη ως μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη των δύο
επίδοξων δολοφόνων του. Στην κατάθεση του άφησε σαφείς υπαινιγμούς για
συνωμοσία κατά της ζωής του από τον εξόριστο Βασιλιά Κωνσταντίνο. Οι δύο
κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές, μένοντας για πολλά
χρόνια στις Γαλλικές φυλακές.
Τα "ΙΟΥΛΙΑΝΑ" του 1920
Η είδηση της απόπειρας δεν έγινε αμέσως γνωστή στην Αθήνα, παρά μόνο το
μεσημέρι της 31ηςΙουλίου του 1919. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Εμμανουήλ
Ρέπουλη, αντιπροέδρου της κυβερνήσεως Βενιζέλου, προσπάθησε ο ίδιος να
κρύψει την είδηση, αλλά ήδη ανεπίσημες φήμες στην πόλη διέδιδαν τον
θάνατο του Βενιζέλου.
Αμέσως μετά την κυκλοφορία της "είδησης", ένα οργισμένο πλήθος
Βενιζελικών παρακρατικών ξεχύθηκε στους Αθηναϊκούς δρόμους ζητώντας
εκδίκηση, κρατώντας ρόπαλα και λοστούς επιτέθηκαν αρχικά κατά των
γραφείων όλων των Αντιβενιζελικών εφημερίδων καταστρέφοντας αυτά σχεδόν
ολοσχερώς (Η Πολιτεία, Η Καθημερινή, το Σκριπ, η εσπερινή), αμέσως μετά
επιτέθηκαν στις οικείες των συγγενών των επίδοξων δολοφόνων.
Προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στο θέατρο της Κοτοπούλη (γνωστής οπαδού
της Αντιπολίτευσης και του εξόριστου Βασιλιά), αρκετές ζημιές σε
ζαχαροπλαστεία, καφενεία και άλλα καταστήματα γνωστών αντιβενιζελικών
πολιτών, ενώ λεηλάτησαν και τις οικείες των ηγετών της "Ηνωμένης
Αντιπολίτευσης", καταστρέφοντας σχεδόν ολοσχερώς την οικεία του πρώην
πρωθυπουργού Στέφανου Σκουλούδη.
Το Βενιζελικό όργιο βίας και λεηλασίας είχε μικρή διάρκεια, αλλά ήταν
πολύ αποτελεσματικό. Ξεκίνησε στις 12.00 το μεσημέρι και σταμάτησε στις
19.00, όταν ξεκίνησε η δοξολογία στην Μητρόπολη για την σωτηρία του
Ελευθέριου Βενιζέλου. Όλα τα στελέχη της Αντιπολίτευσης κρύβονταν
κατατρομοκρατημένα, κανείς αντιβενιζελικός δεν αντίδρασε (αυτή ήταν η
κύρια αιτία που δεν υπήρξαν θύματα), ενώ τα όργανα της τάξης του κράτους
παρακολουθούσαν διακριτικά την κατάλυση κάθε έννοιας έννομης τάξης.
Οι υλικές ζημιές που προκλήθηκαν ήταν σοβαρές, αλλά αυτό που συγκλόνισε
την Ελληνική κοινή γνώμη ήταν η αναίτια και ψυχρή δολοφονία του Ίωνος
Δραγούμη.
Ιουλιανά
Τα Ιουλιανά ήταν διήμερο δραματικών συμβάντων με την απόπειρα δολοφονίας
του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου στο Παρίσι (30 Ιουλίου 1920) από
Βασιλόφρονες αξιωματικούς και τα αντίποινα των Βενιζελικών με τη
δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη στην Αθήνα (31 Ιουλίου 1920). Ήταν ένα ακόμη
θλιβερό επακόλουθο του Εθνικού Διχασμού.
Μεσούσης της Μικρασιατικής Εκστρατείας και δύο μέρες μετά την υπογραφή
της Συνθήκης των Σεβρών, που δημιούργησε «την Ελλάδα των δύο ηπείρων και
των πέντε θαλασσών», ο Ελευθέριος Βενιζέλος πήρε το δρόμο της
επιστροφής, κομιστής του μεγάλου αγγέλματος. Κι ενώ βρισκόταν στο
σιδηροδρομικό σταθμό Λυών των Παρισίων για να επιβιβασθεί στο Οριάν
Εξπρές, δέχθηκε δολοφονική επίθεση από δύο απότακτους Βασιλόφρονες
αξιωματικούς.
Ο υποπλοίαρχος Απόστολος Τσερέπης εξ Αιτωλικού και ο υπολοχαγός Γεώργιος
Κυριάκης εκ Κορίνθου, τον πυροβόλησαν με τα περίστροφά τους δέκα φορές.
Τον τραυμάτισαν, ευτυχώς, επιπόλαια στο δεξί χέρι, παρότι ήταν δεινοί
σκοπευτές. Η ανάγκη νοσηλείας επέβαλε στον Βενιζέλο να αναβάλει την
επιστροφή του για λίγες μέρες στην Αθήνα.
Η είδηση της απόπειρας δολοφονίας του Βενιζέλου έφθασε αρχικά
παραποιημένη ως δολοφονία στην Αθήνα, με αποτέλεσμα να οδηγήσει σε
μαζική βία εκ μέρους των Βενιζελικών (31 Ιουλίου). Παρακρατικές ομάδες
επιτέθηκαν και κατέστρεψαν γραφεία αντιπολιτευόμενων εφημερίδων
(«Καθημερινή», «Ριζοσπάστης»), τυπογραφεία, καταστήματα και θέατρα
(«Κοτοπούλη»), ενώ επιτέθηκαν και λεηλάτησαν σπίτια πολιτικών της
αντιπολίτευσης, όπως του πρώην πρωθυπουργού Στέφανου Σκουλούδη.
Το γεγονός που σημάδεψε την ημέρα ήταν αναμφισβήτητα η δολοφονία του
Ίωνα Δραγούμη, επιφανή εκπροσώπου της αντιβενιζελικής παράταξης και
μελλοντικού πρωθυπουργού, σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς. Ο Δραγούμης,
παρά την προτροπή της ερωμένης του Μαρίκας Κοτοπούλη, έφυγε από το σπίτι
του στην Κηφισιά με το μικρό του «Φορντ», έχοντας κατεύθυνση το κέντρο
της Αθήνας. Βιαζόταν να κλείσει την ύλη του περιοδικού του «Πολιτική
Επιθεώρησις», το οποίο θα κυκλοφορούσε την επομένη.
