O Θανάσης Λάλας προτείνει το βιβλίο του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι " Ο Ηλίθιος"

Ενα απο τα εκατο βιβλία που αν δεν το διαβασετε η ζωη σας, όποια κι αν είναι, θα είναι σιγουρα φτωχότερη _ με την προυπόθεση ότι πιστευετε κι εσεις όπως κι ο γραφων, ότι πλουσιος δεν είναι αυτός που έχει τραπεζικους λογαριασμους παχουλους σαν τις ζωγραφικές εμπνευσεις του Μποτερο αλλά αυτός που ακουει την πεινα της ψυχής του. Ο Ντοστογιεφσκι και στους "Δαιμονισμένους" και στους "Αδελφους Καραμαζόφ" και σε όλα του τα έργα καταγραφει την ανθρωπινη ψυχή και το πως αντιδράκατω από διαφορετικές συνθηκες. Ενας βουτηχτης στο μυστηριο της ανθρωπινης υπαρξης ειναι, που εχει την δυνατότητα λογοτεχνικά νακρατάει την ανασα του και να πιάνει πάτω. Επιστρεφοντας στο πεδίο της αφήγησης εχει πάντα στα χέρια του το πολυτιμο που κρύβουν τα ανθρωπινα ναυαγια.

Ο "Ηλίθιος" είναι μιά πραγματεία γιά τήν ἀγάπη, σέ ὅλες της τίς μορφές, γιά τήν ἀνώτερη, συμπαντική ἁρμονία, γιά αυτό που θα θελαμε να είμαστε κι ας μην γινόμαστε ποτέ. Το μυστηριο της υπαρξης: να θελουμε συχνά ότι δεν μπορούμε... Το αινιγμα της υπαρξης: ποςο βοηθάνε οι βόλτες εξω από τα όρια και η επιςτροφη εντός ορίων ποιές συνέπειες εχει στο υπόλοιπο της ζωής μας;
Γιά πολλούς ο "Ηλίθιος", θεωρείται το καλλίτερο, ἔργο τοῦ Ντοστογιέφσκι.
«Δέν ὑπάρχει τίποτα δυσκολότερο στόν κόσμο ἀπό τήν ἀπεικόνιση τοῦ πραγματικά ὑπέροχου ἀνθρώπου... Καί δέν ὑπάρχει πιό ὑψηλή ἀποστολή γιά τόν ἄνθρωπο ἀπό τό νά διαθεσει τόν ἑαυτό του στούς άλλους ἀνθρώπους χωρίς να περιμένει τίποτα ως επιστροφη οφέλειας»... Στον "Ηλίθιο ο συγγραφέας μπαίνει στον πειρασμό νά καταπιαστεῖ μέ τό δύσκολο ἐγχείρημα τῆς παρουσίασης ὄχι ἑνός ἀκόμα ήρωα, μεταξύ των πολλῶν ἄλλων ηρώων της λογοτεχνίας, ἀλλά τοῦ «ἀπόλυτα καλοῦ» ἀνθρώπου. 
Τι σημαίνει αυτός ο άνθρωπος είναι "καλός"; Και πόσο δυσκολο είναι να είσαι "καλός"; Πόσο το "καλος" αυτό ταυτίζεται με το θύμα; Ανοιγει ο δρόμος γιά τον "καλό" ανθρωπο ή κλεινει; Τι είναι πιο φυσικό στη ζωή που ζουμε να είσαι καλος ή όχι; Μπορεί ενας "καλός" ανθρωπος να μετατραπεί σε τέρας; 
Ὁ ἀλλόκοτος ἥρωάς του, ὁ πρίγκιπας Μίσκιν, ἐνσαρκώνει τήν ἰδέα τῆς ἀληθινῆς ἀγάπης καί αὐταπάρνησης, τῆς ἀγάπης πού φτάνει ὥς τή θυσία. 
Για ποιόν θυσιαζεται;
Ὁ Μίσκιν-Χριστός πάσχει, χαίρεται, συμπονᾶ, ἐρωτεύεται, ἀλλά ἡ πραγματική ζωή τόν ὑπερβαίνει. 
Σταυρώνεται. 
Θά ὑποκύψει κι' αὐτός, ὅπως καί τά ὑπόλοιπα πρωταγωνιστικά πρόσωπα τοῦ ἔργου, ἡ ὄμορφη, ἄτυχη κι' ἐρωτευμένη μέ τόν πρίγκιπα Ναστάσια Φιλίπποβνα κι' ὁ παθιασμένος μαζί της Ραγκόζιν, στόν ἀδυσώπητο νόμο τῶν ἀνθρώπινων παθῶν, πού συχνά ὁδηγεί στό θάνατο ἤ στην τρέλα;
Διαβαστε το και πολλαπλασιαστε την διασταση της γνώσης σας για την ανθρωπινη υπαρξη και πανω από όλα τον χρόνο σας. Γιατι ο παλλαπλασιασμός του χρόνου μας είναι η ποιότητα της ζωής μας!

Eκμυστηρεύσεις και στοχασμοί

Eκμυστηρεύσεις και στοχασμοί

«Τι γύφτικη ζωή, βασανιστική, σκοτεινότατη, χωρίς την παραμικρή χαρά, και μόνο βάσανα, βάσανα». Ετσι περιέγραφε ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι το 1872 στη γυναίκα του τη δική του ζωή. Μια ζωή γεμάτη πάθη και λάθη.

Υστερα από την πλήρη έκδοση στα ελληνικά του «Ημερολόγιου ενός συγγραφέα» (εκδ. Αρμός, 2006/2007), έργου που συγκεντρώνει σειρά από άρθρα, σχόλια, επιφυλλίδες και δοκίμια γενικού περιεχομένου του Ντοστογιέφσκι, γραμμένα από το 1873 έως και το 1881 για το περιοδικό «Πολίτης», το ανά χείρας «Εγώ, ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι» έρχεται να ρίξει το δικό του φως στην πολυτάραχη ζωή του μεγάλου ρώσου τραγικού. Πρόκειται για μια ανθολόγηση που έκανε ο συγγραφέας και μεταφραστής Πάνος Σταθόγιαννης από τις επιστολές του Ντοστογιέφσκι προς γυναίκες, συγγενείς, φίλους, εκδότες και συνεργάτες, καθώς και από τους στοχασμούς και τα αποφθέγματα του «Ημερολογίου» του. Ετσι τούτο το βιβλίο προσφέρει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να γνωρίσει την καθημερινή και ιδιωτική πλευρά ενός μεγάλου των γραμμάτων του οποίου «ο πρωταρχικός σκοπός και η ψυχαγωγία» ήταν να μελετήσει και να περιγράψει «τον άνθρωπο μέσα στον άνθρωπο» (Α' μέρος), και από την άλλη του προσφέρει τη δυνατότητα να εξοικειωθεί με το αισθητικό, ιδεολογικό και κυρίως ηθικό υπόβαθρο της πνευματικής του πορείας (Β' μέρος).

Φοιτητής μηχανικός ακόμα το 1839, ο συγγραφέας του «Ηλίθιου» (1868) και των «Διαμονισμένων» (1872) θα γράψει στον αδερφό του πως «τα πάει περίφημα στο μάθημα "τι είναι ο άνθρωπος και η ζωή"», ωστόσο ο ίδιος με τη δικιά του ζωή δε θα τα βγάλει εύκολα πέρα. «Σκορποχέρης, μεθύστακας και κηφήνας» σύμφωνα με τους συγγενείς του, ο μέγας ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής θα βρεθεί για ένα πολύ μεγάλο διάστημα, περιορισμένος μεταξύ της οικονομικής του ένδειας και της λογοτεχνικής του αγωνίας.

Το 1870, στα 49 του, θα εκμυστηρευτεί στον ποιητή και φίλο του Α. Ν. Μάικοφ, πως για εκείνον «δεν υπάρχει στον κόσμο τίποτα πιο απεχθές από τη συγγραφική δουλειά, δηλαδή από τη συγγραφή μυθιστορημάτων και αφηγημάτων - να πού κατάντησα», κι αυτό, εξ αιτίας των μόνιμων και ανεξάντλητων χρεών του, από τα οποία για να απαλλαγεί ήταν έτοιμος ακόμη και να «ξαναπήγαινε στα κάτεργα», όπου είχε περάσει τέσσερα χρόνια εξόριστος. Ερωτες και γάμοι, μια παραλίγο εκτέλεση, εξορίες, μια καταστροφική σχέση εξάρτησης από τον τζόγο και ασθένειες, σωματικές και ψυχικές, τον προβλημάτιζαν παράλληλα με τη διαρκή του ανάγκη για λεφτά και το γράψιμο.

Τον βλέπουμε εδώ να τα βάζει με τον «άθεο» και ευρωπαϊστή Τουργκένιεφ υποστηρίζοντας τον «ρωσισμό» και την πανσλαβική πνευματική αυτονομία έναντι της δουλικότηταά της προς «την τυφλωμένη ανθρωπότητα της Ευρώπης». Παράλληλα, εκτιμά και σέβεται τον Θερβάντες, συγκρίνει τον Ομηρο με τον Χριστό, και ενώ αντιλαμβάνεται τη συμπόνια ως «τον κύριο και μοναδικό νόμο του βίου ολόκληρης της ανθρωπότητας», υποστηρίζει ταυτόχρονα πως «ο πόλεμος δεν είναι πάντα μάστιγα, μερικές φορές είναι σωτηρία» ενώ επιχειρηματολογεί και υπέρ μιας Κωνσταντινούπολης υπό ρωσική κυριαρχία. Θεωρεί τους Αγγλους υπερόπτες, τους Γερμανούς ηλίθιους, ενώ εκφράζει έναν έντονο αντισημιτισμό χωρίς να παύει ποτέ να επαινεί και να υποστηρίζει τον άξεστο αλλά ατόφιο ρωσικό λαό. Παράλληλα, αναγνωρίζει την «ηθική επίδραση της γυναίκας ως τη δεύτερη και οριστική διαπαιδαγώγηση του ανθρώπου».

Απόσπασμα από την παρουσίαση του Σάκη Μαλαβάκη στα Νέα : http://www.tanea.gr/politismos/article/?aid=4660043

Όταν ο Ντοστογιέφσκι καταδικάστηκε σε θάνατο

Περισσότερα άρθρα από revista »

Αναρτήθηκε από: revista

Share

digg

 

Το 1849 ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι ήταν ένας πολλά υποσχόμενος συγγραφέας. Σε ηλικία 28 ετών είχε εγκαταλείψει τη στρατιωτική καριέρα για να αφοσιωθεί στα γράμματα…

Στις 23 Aπριλίου συνελήφθη από την τσαρική αστυνομία και φυλακίστηκε ως μέλος μιας ομάδας σοσιαλφιλέλευθερων διανοουμένων της Αγίας Πετρούπολης, γνωστής ως «Κύκλος του Πετρασέφσκι». Ο Τσάρος Νικόλαος Α’ φοβόταν ότι ο φιλελεύθερος άνεμος που σάρωνε τις μοναρχίες της Ευρώπης γρήγορα θα πέρναγε και τα σύνορα της επικράτειάς του και βάλθηκε να διαλύσει τις ομάδες διανοουμένων, που πίστευε ότι υπονόμευαν την εξουσία του.

Στις 16 Νοεμβρίου 1849 ο Ντοστογιέφσκι και οι σύντροφοί του δικάστηκαν και καταδικάσθηκαν σε θάνατο. Ακολούθησε ένας πόλεμος νεύρων με εικονικές εκτελέσεις και ατέλειωτες ώρες παραμονής στην παγωμένη ύπαιθρο, σε αναμονή του εκτελεστικού αποσπάσματος. Η ποινή του μετατράπηκε τελικά σε τετραετή εξορία και καταναγκαστικά έργα στο Ομσκ της Σιβηρίας.

Οι απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης λύγισαν τον Ντοστογιέφσκι, παρότι ήταν μαθημένος στη σκληρή στρατιωτική ζωή.Έγραφε στον αδελφό του: «…Το καλοκαίρι ανυπόφορη κλεισούρα, το χειμώνα αβάσταχτο κρύο. Η βρωμιά στο πάτωμα, μία ίντσα πάχος. Θα μπορούσε κάποιος να γλιστρήσει και να πέσει… Είμαστε παστωμένοι σαν τις ρέγγες στο βαρέλι. Από την αυγή έως το σούρουπο ζούμε σαν τα γουρούνια. Ψύλλοι, ψείρες, και κατσαρίδες με το τσουβάλι…»
Ο Ντοστογιέφσκι απολύθηκε από το κάτεργο της Σιβηρίας το 1854, αλλά αναγκάστηκε να επανέλθει στο στράτευμα για μια πενταετία, στην αρχή ως στρατιώτης και στη συνέχεια ως υπολοχαγός. Τοποθετήθηκε σ’ ένα απόμερο οχυρό στο Σεμιπαλατίνσκ του Καζακστάν. Εκεί γνωρίστηκε και σύναψε δεσμό με τη Μαρία Ισάγεβα, γυναίκα ενός τοπικού αξιωματούχου. Στις 6 Φεβρουαρίου 1857 έγινε γυναίκα του, μετά το θάνατο του συζύγου της.

Πιστεύεται ευρέως ότι η εμπειρία της φυλακής και του στρατού προκάλεσε μεγάλες αλλαγές στις κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις του Ντοστογιέφσκι. Άρχισε να ασπάζεται τις παραδοσιακές ρωσικές αξίες και να απομακρύνεται από τις Δυτικές ιδέες. Στράφηκε προς την ορθόδοξη χριστιανική πίστη και άρχισε να αντιμετωπίζει με εχθρότητα τους Νιχιλιστές και τους Σοσιαλιστές.

Φιόντορ Ντοστογιέφσκι:Αντί να κυριέψεις την ελευθερία των ανθρώπων, Εσύ τους την έκανες ακόμα μεγαλύτερη!

Φιόντορ Ντοστογιέφσκι:Αντί να κυριέψεις την ελευθερία των ανθρώπων, Εσύ τους την έκανες ακόμα μεγαλύτερη!

 Φιόντορ Ντοστογιέφσκι (1821-1881)

Τα παρακάτω αποσπάσματα από το βιβλίο του Φ. Ντοστογιέφσκι “Αδελφοί Καραμαζόφ”  είναι από τη συνομιλία ιεροεξεταστή – Χριστού (Σεβίλη, 16ος αιώνας)

Θέλεις να πας στον κόσμο και πηγαίνεις μ’ αδειανά τα χέρια, με κάποια υπόσχεση ελευθερίας που οι άνθρωποι με την ηλιθιότητά τους και με την έμφυτή τους διαφθορά δεν μπορούν ούτε καν να την κατανοήσουν, που τη φοβούνται και τη σκιάζονται γιατί τίποτα και ποτέ δεν υπήρξε για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία πιο αφόρητο απ’ την ελευθερία! Ενώ, βλέπεις αυτές τις πέτρες μέσα σε τούτη τη γυμνή πυραχτωμένη έρημο; Κάνετες ψωμιά κι η ανθρωπότητα θα τρέξει πίσω Σου σαν κοπάδι, γεμάτη ευγνωμοσύνη κι υπακοή, αν και πάντα θα τρέμει από φόβο πως θα μπορούσες ν’ αποτραβήξεις το χέρι Σου και να πάψεις να τους δίνεις τα ψωμιά Σου.

Μα Συ δε θέλησες να στερήσεις απ’ τον άνθρωπο την ελευθερία κι απόρριψες την προσφορά γιατί σκέφτηκες: Τι ελευθερία θάναι αυτή όταν η υπακοή θα εξαγοραστεί με ψωμιά;

Το ήξερες, δεν μπορούσες να μην το ξέρεις αυτό το βασικό μυστικό της ανθρώπινης φύσης, μα αρνήθηκες τη μοναδική αλάνθαστη σημαία που Σου προτάθηκε για να εξαναγκάσεις όλους να Σε προσκυνήσουν ασυζητητεί – τη σημαία του επίγειου άρτου. Και την αρνήθηκες εν ονόματι της ελευθερίας και του επουράνιου άρτου. Κοίτα λοιπόν τι έκανες ακόμα. Κι όλα αυτά πάλι εν ονόματι της ελευθερίας! Σου λέω πως η πιο βασανιστική φροντίδα για τον άνθρωπο είναι τούτη: Ζητάει να βρει όσο μπορεί γρηγορότερα κάποιον που να μπορεί να του παραδώσει εκείνο το δώρο της ελευθερίας που μ’ αυτό γεννιέται ο δύστυχος.
(…..)

Αντί να κυριέψεις την ελευθερία των ανθρώπων, Εσύ τους την έκανες ακόμα μεγαλύτερη! Ή μήπως ξέχασες πως ο άνθρωπος προτιμάει την ησυχία, ακόμα και το θάνατο, παρά την ελεύθερη εκλογή εν γνώσει του καλού και του κακού; Δεν υπάρχει τίποτα πιο ελκυστικό για τον άνθρωπο απ’ την ελευθερία της συνείδησής του, μα δεν υπάρχει και τίποτα πιο βασανιστικό.

Θέλησες την ελεύθερη αγάπη του ανθρώπου, θέλησες να Σε ακολουθήσει ελεύθερα. Αντί να υπακούει στον παλιό αυστηρό νόμο, ο άνθρωπος έπρεπε με ελεύθερη καρδιά ν’ αποφασίζει από δω και μπρος ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό, έχοντας μοναδικό του οδηγό τη μορφή Σου. Μα είναι δυνατό λοιπόν να μη σκέφτηκες πως τελικά θ’ απαρνηθεί ακόμα και τη μορφή Σου και την αλήθεια Σου, συντριμμένος κάτω απ’ το τρομερό βάρος: την ελευθερία της εκλογής;
(…..)

Δεν κατέβηκες απ’ το σταυρό όταν Σου φωνάζανε περιγελώντας και λοιδορώντας Σε: «Κατέβα απ’ το σταυρό για να πιστέψουμε πως είσαι Συ». Δεν κατέβηκες γιατί και πάλι δε θέλησες να σκλαβώσεις τον άνθρωπο με το θαύμα και λαχταρώντας την ελεύθερη πίστη κι όχι αυτήν που γεννιέται από θαύμα. Λαχταρούσες την ελεύθερη αγάπη κι όχι τους δουλικούς ενθουσιασμούς του σκλάβου, του τρομοκρατημένου μπροστά σε μιαν ισχύ που τον συντρίβει. Μα και δω εκτίμησες τους ανθρώπους τόσο που δεν τ’ αξίζανε, γιατί φυσικά αυτοί είναι δούλοι αν και πλάστηκαν επαναστάτες. Κοίτα και κρίνε μονάχος Σου. Να, πέρασαν πια δεκαπέντε αιώνες. Κοίταξέ τους: Ποιον πήγες ν’ ανυψώσεις ως τον εαυτό Σου; Παίρνω όρκο πως ο άνθρωπος πλάστηκε πιο αδύναμος και πιο ταπεινός απ’ ό,τι τον νόμισες! Μπορεί, μπορεί τάχα να επιτελέσει ό,τι και Εσύ; Εκτιμώντας τον τόσο πολύ φέρθηκες μαζί του σα νάπαψες πια να τον συμπονείς γιατί του ζήτησες πάρα πολλά. Και ποιος; Εκείνος που τον αγάπησε περισσότερο κι απ’ τον εαυτό Του! Αν τον εκτιμούσες λιγότερο, θα του ζητούσες λιγότερα και τότε θάδειχνες πως τον αγαπάς πιο πολύ, γιατί το βάρος που θα τον έβαζες να σηκώσει θάταν μικρότερο. Αυτός είναι αδύναμος και τιποτένιος.

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ 

«ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ» ΤΟΜΟΣ Β
Μετάφραση ΑΡΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
Εκδόσεις ΓΚΟΒΟΣΤΗ

 

Μυθιστόρημα - ευαγγέλιο της ανθρώπινης ψυχής

Δεν είναι μόνο τα πολιτικά ζητήματα που απασχολούν τον Ντοστογιέφσκι στους διαχρονικούς «Δαιμονισμένους» του, αλλά και η ερωτική εξάρτηση, η αυτοκαταστροφή, ο σαδομαζοχισμός και το έγκλημα

«Είμαι παιδί της εποχής μου, παιδί της δυσπιστίας και της αμφιβολίας, μέχρι και σήμερα και μέχρι (το ξέρω αυτό) το θάνατο. Πόσα τρομαχτικά μαρτύρια μού κόστισε και μου κοστίζει ακόμα η λαχτάρα να πιστέψω, που γίνεται τόσο δυνατότερη όσο περισσότεροι γίνονται οι αντίθετοι λόγοι». Και στο «Ημερολόγιο ενός συγγραφέα «Δεν είμαι σαν κανένα χαμίνι, που πιστεύω στο Χριστό, και που το εξομολογούμαι: το Ωσαννά μου πέρασε από ένα απέραντο χάσμα αμφιβολίας», ο Ντοστογιέφσκι δεν την έκρυβε, την ομολογούσε, όλην αυτή την αγωνία την έγραφε, εξάλλου, μια ζωή. Την υποστήριξε με τη ζωή του την ίδια στο ξεκίνημα: Στρατοδικείο «για συμμετοχή σε πολιτική συνωμοσία», θανατική ποινή, τέσσερα χρόνια εξορία στη Σιβηρία... Αλλά κι αργότερα, δεν ήταν ο συγγραφέας που έγραψε «αβρόχοις ποσί». Γι αυτό κι υπήρξε επάξια «ο ποιητής της Συνείδησής μας». Αντικρίζοντας τον Θεό σαν φως και φωτιά, σαν ένθεος κι ασεβής, ταυτοχρόνως.
ΠροφητικόΤα βιβλία του, κατά συνέπεια, αναλόγως τον αναγνώστη και τη στιγμή μας, άλλα! Γι αυτό και τον «διαβάζουμε» ξανά και ξανά. Βρίσκοντάς τον, κάθε φορά, άλλον!
Οι εκδόσεις «Ινδικτος», υλοποιώντας το όνειρο του εκδότη τους Μανόλη Βελιτζανίδη, ξεκίνησαν να κάνουν κάτι σχεδόν μυθικό, μνημειακό: Να «ξαναδιαβάζουν» τον Ντοστογιέφσκι με γλώσσα σύγχρονη, αφετηρία σημερινή, εισαγωγικά σημειώματα, επίμετρα, και κατά πώς του αξίζει.

Το πρώτο βιβλίο που κυκλοφόρησε, και το πλέον σύγχρονο, πολιτικό, προφητικό: «Οι Δαιμονισμένοι». Βεβαίως όλο εκείνο το βάρος της ιδιαίτερης αυτής ανάγνωσης δεν θα μπορούσε να το σηκώσει παρά η Ελένη Μπακοπούλου σε γλώσσα σπαρταριστή (εννοείται από τα ρωσικά).
Στις 1.264 σελίδες: Ολη η αντίφαση της βαθιάς και ανήσυχης ρώσικης ψυχής. Η δική του «γενναία» και «παράφορη» διαδρομή από τις παρυφές των αναρχικών και τον επαναστατικό όμιλο του Πετρασέφσκι, στο λαϊκό πνεύμα και στην αυθεντική ρώσικη ψυχή, στον πανσλαβισμό, στη διαρκή αναζήτηση του Θεού, στον Θεό. (Διότι πώς αλλιώς μπορεί κάποιος να φτάσει σε τέτοια βάθη). Η δική μας παράλογη, δυσερμήνευτη εποχή.
Επειδή ο γεννημένος το 1821 Ντοστογιέφσκι, μιλώντας το 1871 για τους «Δαιμονισμένους» της πατρίδας του, για τους «Δαιμονισμένους» της εποχής μας και τους δικούς μας δαίμονες πάλι μιλούσε. Ωθώντας μας να τους αντικρίσουμε όλο και πιο βαθιά.
Ο μηδενιστής Πιότρ Βερχοβένσκι (Νιετάγιεφ) που αποτελεί μαζί με τον «αινιγματικά δαιμονικό» Νικολάι Στραβρόγκιν το επίκεντρο, στοίχειωσε τις γενιές που ακολούθησαν, έκανε μετά χρόνια τον Χόρχε Σεμπρούν να επανέρχεται με την «Επιστροφή του Νιετσάγιεφ».
Και τον Στέλιο Ράμφο να αναγνωρίζει ότι δεν θα υπήρχε καν... τρομοκρατικό αίνιγμα και ζητούμενο για τη διωκτική αρχή εάν οι άντρες της αντιτρομοκρατικής είχαν διαβάσει τους «Δαιμονισμένους»!
Αλλά δεν είναι μόνον το ιδεολογικό υπόβαθρο και τα πολιτικά ζητήματα που θίγονται κατά τρόπο απολύτως ερμηνεύσιμο, είναι και όλη η αντίφαση και η παραφορά της ανθρώπινης φύσης. Οι σχέσεις πατέρα - γιου όσον αφορά τους Στεπάν Τροφίμοβιτς και Πιότρ Βερχοβένσκι, οι σχέσεις μητέρας-γιου στις συμπεριφορές της Βαρβάρα Πετρόβνα και του Νικολάι Στραβρόγκιν, αλλά και όλες οι άλλες συγκρούσεις και σχέσεις κοινωνικής ή ψυχικής υποτέλειας. Η ερωτική εξάρτηση, η αυτοκαταστροφή και ο σαδομαζοχισμός της ανθρώπινης φύσης. Οι επιθυμίες και οι ενοχές, το έγκλημα και η μεταμέλεια, ο θύτης και το θύμα, ο αμαρτωλός και ο εξαγνισμένος που αλλάζουν «δέρμα» και στρατόπεδο, ενίοτε. Από τις συγκλονιστικότερες σελίδες αυτές που αφορούν την ιδεολογική κόντρα Νικολάι Στραβρόγκιν και Σάτοφ (Η νύχτα) («για να κάνεις σάλτσα λαγού, χρειάζεται ένας λαγός, για να πιστέψεις στο Θεό, χρειάζεται ένας Θεός», σελ. 423). Και η μοναδική εξομολόγηση του Νικολάι Στραβρόγκιν προς όλους και στον Τύχωνα (στο βιβλίο εμπεριέχονται και οι δυο εκδοχές, ακόμα και η εξομολόγηση η λογοκριμένη).
«Είναι σχεδόν ιστορικό δοκίμιο», έγραφε ο συγγραφέας του, ο οποίος κατόρθωσε να δώσει σχεδόν παραβολική μορφή στα παράδοξα της ψυχής και στα βάθη της ανθρώπινης αβύσσου. Ετσι ώστε κάθε αναγνώστης ή κάθε εποχή να μην αντικρίζει στους «Δαιμονισμένους» παρά τον καθρέφτη της. Τα «εαυτής δαιμόνια», σχεδόν με ευαγγελικό τρόπο.
Ενα βιβλίο σαν ζωή, ανοιχτό στις ερμηνείες και στο ενδεχόμενο που κρατά τις απαντήσεις για πολλές ερωτήσεις που ούτε καν διατυπώθηκαν, δεδομένου του γεγονότος πως αυτονόητο δεν υπάρχει! Χίλιες διακόσιες πενήντα επτά σελίδες, φως και φωτιά, αναλόγως!
Σ αυτές εμπεριέχονται, εκτός από βιογραφικά και αυτοβιογραφικά στοιχεία, χειρόγραφες σελίδες και σημειώσεις για το μυθιστόρημα και φωτογραφίες του συγγραφέα, καθώς και ένα εξαιρετικό επίμετρο και εισαγωγή στο έργο και στην εποχή του.
Ας μη ξεχνάμε ότι ο Ντοστογιέφσκι υπήρξε «ένας κατεξοχήν μαχόμενος ιδεολόγος συγγραφέας» που «ό,τι πίστεψε το πίστεψε με πάθος, ό,τι πολέμησε το πολέμησε με πάθος» και «άνθρωπος των άκρων» κι αυτός, αναζήτησε «τις βαθύτερες αιτίες του πάθους που ωθεί τους ανθρώπους στα άκρα». Αναζήτησε με κόπο και πόνο και δυσπιστία κι αμφιβολία, με άσβεστη δίψα, σαν καιόμενη βάτος, τον Θεό και τον βρήκε σ' απύθμενα κόλασης πολλές φορές βάθη. Ας μη ξεχνάμε ότι τον χλιαρό, ούτε Θεός ούτε και δαίμονας τον καταδέχεται, εξάλλου!
Ταυτότητα
Ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι, Ρώσος συγγραφέας, γεννήθηκε το 1821, στη Μόσχα. Ο πατέρας του ήταν ευγενής, γαιοκτήμονας και ιατρός. Μέχρι τα 16 του χρόνια έζησε και σπούδασε στη Μόσχα. Στα δεκαεπτά του πέρασε, κατόπιν εξετάσεων, στην Κεντρική Σχολή Μηχανικών της Πετρούπολης. Το 1842 ολοκλήρωσε τη φοίτησή του στο τμήμα στρατιωτικής μηχανικής και αποφοίτησε από τη Σχολή ως μηχανικός με το βαθμό του υπολοχαγού...
Το 1844 έγραψε το πρώτο, αρκετά μεγάλο διήγημά του «Φτωχοί άνθρωποι»...
Την άνοιξη του 1844 συνελήφθη, μαζί με πολλούς άλλους, για συμμετοχή σε πολιτική συνωμοσία, με σοσιαλιστική απόχρωση, εναντίον της κυβέρνησης. Ανακρίθηκε και δικάστηκε από το ανώτερο στρατοδικείο. Μετά οκτάμηνη κράτηση στις φυλακές του οχυρού Πετροπάβλοφσκ, καταδικάστηκε σε θανατική ποινή μέσω τυφεκισμού. Ομως η καταδίκη δεν υλοποιήθηκε: κοινοποιήθηκε η ελάφρυνση της ποινής κι ο Ντοστογιέφσκι εξορίστηκε -με στέρηση των περιουσιακών του βαθμών και του τίτλου του ευγενούς- στη Σιβηρία, σε καταναγκαστικά έργα, για τέσσερα χρόνια, με υποβιβασμό μετά την έκτιση της ποινής του σε απλό στρατιώτη. Στη Σιβηρία, ο Ντ. εξέτισε την τετραετή ποινή του στα κάτεργα, στο οχυρό Ομσκι... Το 1861, ο πρεσβύτερος αδελφός του, Μιχαήλ Μιχάηλοβιτς Ντοστογιέφσκι, άρχισε να εκδίδει το μηνιαίο μεγάλο περιοδικό «Βρέμια». Στην έκδοση συμμετείχε και ο Φ. Μ. Ντ., ο οποίος δημοσίευσε σ' αυτό το μυθιστόρημά του «Ταπεινοί και καταφρονεμένοι»...
Τα επόμενα δύο χρόνια άρχισε και ολοκλήρωσε το «Σημειώσεις από το σπίτι των πεθαμένων», στο οποίο, χρησιμοποιώντας ψεύτικα ονόματα, αφηγήθηκε τη ζωή του στα κάτεργα και περιέγραψε τους πρώην συντρόφους του-κατάδικους... (αποσπάσματα από «αυτοβιογραφικό σημείωμα»).
Εγραψε, επίσης: «Εγκλημα και τιμωρία» (1866), «Ο Ηλίθιος» (1868), «Οι Δαιμονισμένοι» (1870). Το 1876 άρχισε να εκδίδει ένα μηνιαίο περιοδικό με την πρωτότυπη μορφή «Ημερολογίων». «Υπόγειο» (1864), «Ο παίκτης» (1866), «Αιώνιος σύζυγος» (1870), «Ο Εφηβος» (1875), «Αδελφοί Καραμαζόφ» (1879). Βαριά άρρωστος πια, πεθαίνει, το 1881.

Keep on hoping...

Keep on hoping...

Θυμάμαι, όταν ήμουν μικρή, η μητέρα μου είχε ένα κουτί - μπιζουτιέρα, μέσα στην οποία υπήρχε μια μπαλαρίνα, η οποία με το που άνοιγες το κουτί, ξεκινούσε να χορεύει. Τουλάχιστον είχε το ερέθισμα και έκανε αυτό που έπρεπε να κάνει. Εμείς; Τί ακριβώς κάνουμε όταν τριγύρω μας τα πάντα καταρρέουν; Τί γίνεται όταν η κοινωνία μας ολόκληρη σαπίζει και έχει μεταμορφωθεί σε άβουλη παρ'όλα όσα συμβαίνουν; 

Θα με ρωτήσεις τί έπαθα σήμερα και σου τα γράφω όλα αυτά. Πρωί Δευτέρας... Εξοργίζομαι με αυτά που νιώθω. Μια γενιά χωρίς όνειρα, χωρίς αύριο, χωρίς μέλλον. Με ένα μέλλον υποθηκευμένο ανάμεσα στα swaps και στις μίζες. Μια γενιά που απλά ζει το σήμερα σαν καλοκουρδισμένη μπαλαρίνα.

Είμαι από τις τυχερές που ακόμη έχω τη δουλειά μου (μη με ρωτήσεις για πόσο ακόμη - ούτε κι εγώ δε ξέρω). Έχω ξυπνήσει για να ετοιμαστώ να πάω στο γραφείο, να βρεθώ μαζί με τους υπόλοιπους συναδέλφους μου, να δουλέψω και μετά να γυρίσω στο σπίτι. Και αύριο να κάνω το ίδιο... και μεθαύριο και πάει λέγοντας. Δεν είμαι αχάριστη. Ξέρω πολλούς ανθρώπους που αυτή τη στιγμή δεν έχουν δουλειά, δεν έχουν εισοδήματα και προσπαθούν με κάθε τρόπο να εξασφαλίσουν τα προς το ζειν, έστω για μια μέρα. Ξέρω πολλούς ανθρώπους που θα ήθελαν να δουλεύουν όπως κι εγώ. 

Έχω ένα κοινό με αυτούς, παρ' όλο που εγώ έχω τη δουλειά μου. Έχουμε σταματήσει να κάνουμε όνειρα. Έχουμε σταματήσει να ελπίζουμε για ένα καλύτερο αύριο. Σε μια ηλικία τόσο παραγωγική, δεν μπορούμε να ελπίζουμε για κάτι καλύτερο. Γιατί; Είναι τόσο άδικο....

Είμαι σίγουρη όμως ότι κάτι θα πρέπει να κάνουμε, κάπως πρέπει να ξυπνήσουμε - ή μάλλον καλύτερα να αφυπνιστούμε και να ξεκινήσουμε να ονειρευόμαστε ξανά, να ελπίζουμε ξανά πως το αύριο μας ανήκει, το αύριο μας περιμένει και μπορούμε να το κάνουμε καλύτερο από αυτό που θέλουν κάποιοι να είναι. 

Στην καινούργια εβδομάδα λοιπόν. Ας συνεχίσουμε να υπάρχουμε. Ας συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε για ένα καλύτερο μέλλον.

Το παρακάτω τραγούδι σας το αφιερώνω. Το τελευταίο διάστημα το ακούω συνεχώς και έχει γίνει ένα από τα αγαπημένα μου. Πρόκειται για τον τραγουδιστή του πρώην συγκροτήματος Madrugada - Sivert Høyem. Το τραγούδι λέγεται  Give It A Whirl.

Ρομαντισμός και πραγματικότητα

Ρομαντισμός και πραγματικότητα

Αν και στο καθημερινό μας λεξιλόγιο ο όρος ρομαντισμός χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για να περιγράψει ερωτικές ή συναισθηματικές καταστάσεις, στην πραγματικότητα ρομαντικός είναι κάθε άνθρωπος με ισχυρή φαντασία, ηρωισμό, περιπετειώδη διάθεση, άρνηση συμβιβασμού με την καθημερινότητα, πάθος για το μυστηριώδες ή το απροσπέλαστο και αγάπη για την περιπλάνηση και τις ανακαλύψεις.
Παρ' όλες αυτές τις διαφορές στα εξωτερικά τους γνωρίσματα όμως, οι ρομαντικοί άνθρωποι αναγνωρίζονται εύκολα χάρη στη μοναχική, απόμακρη και ευαίσθητη φύση τους. Επειδή αποστρέφεται τις ασημαντότητες, τους εγωισμούς και τις κακίες της καθημερινότητας, ο ρομαντικός έχει την τάση να απομακρύνεται από τη ζωή των πολλών και οχυρωμένος πίσω από τη διαφορετικότητά του να παρακολουθεί και να κρίνει, από όσο μεγαλύτερη απόσταση γίνεται, τον κόσμο γύρω του. Κρυφή και μόνιμη ελπίδα του είναι ότι κάποτε θα καταφέρει να επιλέξει ο ίδιος τον τρόπο ζωής που του ταιριάζει και να ελευθερωθεί από τα δεσμά που του θέτει καθημερινά η ανοησία, η δειλία και η μοχθηρία των άλλων.
Σπάνια όμως καταφέρνει να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Αργά ή γρήγορα η ζωή, η τύχη ή η ανάγκη τον υποχρεώνουν να εξαλείψει (ή τουλάχιστον να περιορίσει) την τάφρο που τον χωρίζει από τον "χυδαίο, ανέραστο και ταπεινό" καθημερινό κόσμο για να αγωνιστεί σε ένα στίβο που δεν επέλεξε, με αντιπάλους που δεν γνωρίζει και με κανόνες που αλλάζουν συνεχώς χωρίς καμία προειδοποίηση.
Για κάθε ρομαντικό άνθρωπο αυτή η πάλη μεταξύ της πεζής πραγματικότητας και της επιθυμίας του για μια ζωή αλλιώτικη από τις άλλες αποτελεί την κρισιμότερη δοκιμασία της ζωής του, καθώς μέσα από αυτήν καθορίζει ποιος τελικά θέλει να είναι, τι ζητάει από αυτόν τον κόσμο και με ποιο τρόπο θα αγωνιστεί για να το αποκτήσει. Συνήθως πάντως αυτή η δοκιμασία οικοδομεί χαρακτήρες οι οποίοι μπορούν να καταταχθούν σε μια (ή συχνότερα σε περισσότερες) από τις ακόλουθες κατηγορίες:
1. Οι κυνικοί. Είναι εκείνοι που (δίκαια ή άδικα) λύγισαν μπροστά στις δυσκολίες και απαρνήθηκαν ολοκληρωτικά τα όνειρα και τις ευαισθησίες τους. Γι' αυτούς μόνο "χειροπιαστά" πράγματα όπως το χρήμα και η εξουσία έχουν αξία σ' αυτόν τον κόσμο και μόνο τρελός ή ανόητος μπορεί να χαρακτηριστεί όποιος ασχολείται με οτιδήποτε άλλο.
2. Οι επαναστάτες. Είναι εκείνοι που ορκίστηκαν να μη συμβιβαστούν ποτέ και αγωνίζονται να αλλάξουν τον κόσμο, αδιαφορώντας για τις θυσίες (δικές τους ή καμιά φορά και των άλλων), σίγουροι ότι όλα τα όνειρα μπορούν να πραγματοποιηθούν ακριβώς όπως τα οραματίστηκαν και βέβαιοι ότι ο άνθρωπος μπορεί να ορίσει μόνος, χωρίς κανένα συμβιβασμό, τη μοίρα του.
3. Οι μισάνθρωποι. Είναι εκείνοι που εχθρεύονται τους ανθρώπους γύρω τους γιατί αποδείχθηκαν κατώτεροι των ονείρων και των προσδοκιών τους. Μισούν τον κόσμο είτε γιατί δεν βρέθηκε ποτέ κανείς για να τους καταλάβει, είτε (συνηθέστερα) γιατί δεν υπήρξε ποτέ τίποτε τόσο μεγάλο και αξιόλογο σ' αυτούς ώστε να αξίζει της προσοχής, του ενδιαφέροντος και της αγάπης των άλλων.
4. Οι ερημίτες. Είναι εκείνοι που κουράστηκαν να αγωνίζονται και αποτραβήχτηκαν στο περιθώριο της ζωής. Πολύ αδύναμοι για να συνεχίσουν τη μάχη, αλλά ακόμη πιστοί στα οράματα και τις προσδοκίες τους, μένουν στη γωνία, προσμένοντας για όλη τους τη ζωή το θαύμα που θα δώσει σάρκα και οστά σε όσα ονειρεύονται ή θρηνώντας γιατί η μοίρα τούς προσέφερε πολύ λιγότερα απ' όσα της ζήτησαν.

"Romanticism" John Asaro

5. Οι αθεράπευτοι. Είναι εκείνοι που συνεχίζουν να ψάχνουν για τους ανθρώπους, τους τόπους ή τις καταστάσεις που έχει πλάσει η φαντασία τους σίγουροι ότι κάπου υπάρχουν και κάποια στιγμή θα τους φανερωθούν. Ανίκανοι να αποδεχθούν (και να αγαπήσουν) την "πεζή" πραγματικότητα, οι αθεράπευτοι αναζητούν το ανύπαρκτο και περνούν τη ζωή τους, περιμένοντας να παρουσιαστεί ολοζώντανο μπροστά τους εκείνο που θέλουν, αλλά δεν τολμούν ή δεν μπορούν να δημιουργήσουν μόνοι τους.
6. Οι θαρραλέοι. Είναι εκείνοι που βλέπουν τα ελαττώματα, τους φόβους και την ανοησία των άλλων, αλλά καταφέρνουν παρόλα αυτά να τους αγαπούν, να τους σέβονται και, όταν πρέπει, να τους θαυμάζουν. Γνωρίζουν την ασχήμια, την αδικία και τις δυσκολίες της ζωής, αλλά τις πολεμούν (λιγότερο ή περισσότερο γενναία) και έχουν το θάρρος να πιστεύουν ότι ο κόσμος μας είναι τόσο πλούσιος, όμορφος και πολύτιμος ώστε αξίζει να ζεις και να αγωνίζεσαι γι' αυτόν (και μέσα σ' αυτόν) όσο συχνά κι αν σε πληγώνει.
Απ' όλους τους ρομαντικούς χαρακτήρες, οι θαρραλέοι εκείνοι που έχουν επιλέξει το δυσκολότερο έργο. Πρέπει να είναι μαχητικοί (για να μην αποθαρρύνονται από τις δυσκολίες), συνετοί (για να αποφεύγουν τις άσκοπες και ασήμαντες μάχες), επιδέξιοι (για να επικρατούν στους περισσότερους αγώνες), ενθουσιώδεις (για να μη φοβούνται να δοκιμάσουν κάτι καινούριο), ευαίσθητοι (για να ανακαλύπτουν την ομορφιά του κόσμου γύρω τους όσο βαθιά κι αν είναι κρυμμένη) και καλόψυχοι (για να αγαπούν πολύ, να τιμωρούν σπάνια και να μη μισούν καθόλου).
Αφού λοιπόν οι δυσκολίες μιας τέτοιας ζωής είναι τόσες πολλές, η ανταμοιβή για όσους την επιλέγουν δεν μπορεί παρά να είναι ανάλογη. Ο θαρραλέος είναι ο μόνος άνθρωπος που μπορεί να ερωτευτεί αληθινά μια και αγαπάει αυτό που υπάρχει πραγματικά και όχι εκείνο που έπλασε με τη φαντασία του (και το οποίο κάποτε θα αποδειχθεί κατώτερό της). Είναι επίσης ο μόνος που μπορεί να απολαύσει τη ζωή σε όλο της το μεγαλείο μια και διαθέτει τη σπάνια ικανότητα να ανακαλύπτει τις όμορφες πλευρές πραγμάτων που οι άλλοι (δέσμιοι της καθημερινότητας ή χαμένοι μέσα στα όνειρά τους) προσπερνούν χωρίς να τους δίνουν σημασία.
Το σημαντικότερο όμως πλεονέκτημα ενός θαρραλέου είναι ότι σχεδόν πάντα κερδίζει την αγάπη και την εκτίμηση των άλλων επειδή γνωρίζει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πάντα πρόθυμοι να ανταποδώσουν το σεβασμό και την αγάπη που τους προσφέρουν. Έτσι, φροντίζει να μην είναι ποτέ φειδωλός στα αισθήματά του και προσπαθεί, όσο του επιτρέπουν οι δυνάμεις του, να δίνει πάντοτε περισσότερα απ' όσα ζητά από τους γύρω του.
Αυτή η αισιόδοξη πρακτική βέβαια δεν φέρνει πάντα το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο θαρραλέος όμως ξέρει να απολαμβάνει τις επιτυχίες της και έχει μάθει να αντέχει στις πληγές που του προξενούν η κακία, οι φοβίες και τα σφάλματα των άλλων. Μην με ρωτήσετε πάντως πώς τα καταφέρνει. Αυτή είναι μια απάντηση που ο καθένας πρέπει να βρει για τον εαυτό και εγώ τουλάχιστον βρίσκομαι ακόμη στο ψάξιμο.


Γιώργος Επιτήδειος
www.gepiti.com/filoi